De afgelopen tijd hoor ik via een vriendin het verhaal van een vrouw. Laten we haar voor het gemak Carina noemen.Carina is getrouwd met een man die haar ernstig mishandelt. Er is sprake van lichamelijke mishandeling, vernedering, isolatie, controle en voortdurende intimidatie. Coercive control. Intieme terreur.
Een paar weken geleden escaleerde de situatie tijdens een verblijf in haar geboorteland. Ze werd zo ernstig mishandeld dat ze buiten bewustzijn raakte. Ze werd voor dood achtergelaten.
Daarna werd ze terug op het vliegtuig naar Nederland gezet.
Met de boodschap: "Ik hou je in de gaten."
En dat is niet alleen een bedreiging. In haar woning hangen camera's. De man kan via zijn telefoon meekijken. Hij kan zien wie naar haar voordeur loopt. Er zijn zorgen over de mate waarin hij haar communicatie kan controleren of afluisteren. Carina heeft twee kinderen met hem, van nog geen 2 en 4 jaar oud.
Afgelopen weekend heeft ze besloten dat ze weg wil. Ze heeft eindelijk de moed gevonden stap te zetten.
Niet omdat ze daarvoor te zwak was die keuze te maken, maar omdat ze weet dat het een keuze is geworden tussen leven met haar kinderen, of de dood.
Omdat ze bang is dat ze anders wordt vermoord. Nee, correctie, omdat ze weet dat ze vermoord wordt als ze blijft.
Haar man komt vrijdag thuis. Misschien eerder, heeft hij al aangegeven. En dan begint het volgende probleem.
Niet de vraag of ze weg wil.
Maar de vraag: Waar kan ze heen? Mijn vriendin, zelf ook ervaringsdeskundige, heeft sinds vorige week donderdag geprobeerd hulp te organiseren via onder andere Veilig Thuis en Moviera.
Dagen gingen voorbij.
Er moest uiteindelijk via een contactpersoon bij de gemeente druk worden gezet om duidelijk te maken dat hier sprake is van een acute en zeer ernstige situatie. En gisteren kwam het bericht dat mijn vriendin zich er verder niet mee moest bemoeien.
Want zolang iemand uit de omgeving contact houdt en zaken regelt, zou de situatie kennelijk niet als volledige spoed kunnen worden beoordeeld.
Mijn klomp brak.
Want wat gebeurt hier?
Een vrouw zit opgesloten in een situatie waarin haar man haar controleert, haar woning kan monitoren en haar eerder bijna heeft gedood
En vervolgens wordt van haar verwacht dat zij zélf contact heeft met hulpverlening. In haar eigen woning. Terwijl iedere beweging, ieder telefoongesprek en ieder bezoek door hem kan worden gevolgd.
Hoe veilig is zo'n gesprek dan eigenlijk?
En als je iemand vraagt om zelf het systeem te doorlopen, terwijl juist dat systeem voor haar nauwelijks toegankelijk is door taalbarrières, angst, controle en gebrek aan een veilige plek...
Hoe groot maken we de drempel dan om überhaupt te vluchten?
Dit is precies waar ik me grote zorgen over maak. We praten in Nederland veel over femicide. Over mensenhandel. Over seksuele uitbuiting. Over uitstapprogramma's. Over veilige opvang.
Maar een uitstapmogelijkheid bestaat op papier pas echt als iemand ook daadwerkelijk ergens veilig terechtkan.
We kunnen de mooiste plannen maken.
Maar als iemand die op de vlucht is voor haar partner niet weet óf er een plek is, waar die plek is en wanneer ze daar terechtkan, dan is die mogelijkheid op het beslissende moment helemaal niet zo beschikbaar als we denken.
En dan hebben we het nog niet eens over de procedures.
- Regionale systemen.
- Wachtlijsten.
- Risicotaxaties.
- Doorverwijzingen.
- Protocollen.
- Formulieren.
- Privacyvraagstukken.
- Verantwoordelijkheden die tussen organisaties heen en weer gaan.
Allemaal vanuit een begrijpelijke bedoeling.
Maar ergens onderweg vergeten we soms voor wie het systeem eigenlijk bedoeld is.
Een vrouw die in doodsangst zit, denkt niet als iemand die rustig achter een bureau een aanvraagformulier invult.
Een slachtoffer van mensenhandel denkt niet:
"Ik wacht nog wel even af of er regionaal een passende plek beschikbaar komt."
Iemand die jarenlang gecontroleerd en geïsoleerd is, heeft niet ineens alle regie terug omdat ze één keer zegt: "Ik wil weg."
Juist dán zou het systeem moeten versnellen.
Niet ingewikkelder worden.
En laten we ook eerlijk zijn over iets anders. Als een vrouw eerst ergens wordt geplaatst en vervolgens pas wordt beoordeeld hoe groot het veiligheidsrisico daar is, kan het gebeuren dat zij daarna alsnog moet worden overgeplaatst omdat de locatie niet veilig genoeg blijkt.
Dat is de wereld op z'n kop.
Veiligheid zou het uitgangspunt moeten zijn vóórdat iemand ergens wordt geplaatst, niet iets wat we achteraf repareren.
En nee, ik zeg niet dat iedere professional die binnen deze systemen werkt dit verkeerd doet.
Integendeel.
Ik zie hoeveel mensen ontzettend hard werken. Maar een systeem kan uit goede mensen bestaan en tóch onvoldoende werken.
We moeten stoppen met denken vanuit:
"Welke procedure moeten we volgen?"
en veel vaker beginnen met:
"Wat heeft deze vrouw nú nodig om levend en veilig uit deze situatie te komen?"
Want uiteindelijk begint veiligheid niet bij een protocol. Veiligheid begint bij een plek. Een plek waar je kunt slapen. Een plek waar de dader niet bij kan. Een plek waar je telefoon niet wordt gecontroleerd. Een plek waar je kinderen veilig zijn. Een plek waar je even adem kunt halen.
Maslow had het over de basis van menselijke behoeften.
Eten.
Drinken.
Een dak boven je hoofd.
Dat klinkt bijna banaal. Totdat je dat dak nodig hebt om weg te kunnen vluchten van iemand die jou wil vermoorden. Dan is een dak boven je hoofd geen luxe. Dan is het misschien wel het verschil tussen kunnen vertrekken en blijven.
En misschien moeten we ons daarom eens afvragen:
Hoeveel vrouwen blijven niet omdat ze niet wíllen vertrekken, maar omdat wij als samenleving onvoldoende organiseren dat ze veilig kúnnen vertrekken?
Ik weet niet hoe het met Carina afloopt. En juist dát vind ik bebeangstigend. We mogen vandaag hopen dat er op tijd een plek wordt gevonden. Maar hulpverlening zou niet afhankelijk mogen zijn van geluk.
"Is er toevallig een plek?" zou nooit het antwoord mogen zijn op: "Ik ben bang dat mijn man mij vermoordt."
Daar moeten we echt iets aan veranderen.
Maak jouw eigen website met JouwWeb